กฎหมายกำหนดให้ติดตั้ง Fire Alarm ในอาคารประเภทใดบ้าง

เข้าใจข้อกฎหมายในการกำหนดให้ติดตั้ง Fire Alarm ในอาคารประเภทใดบ้าง

อัคคีภัยถือเป็นหนึ่งในภัยพิบัติที่สร้างความเสียหายต่อชีวิต ทรัพย์สิน และธุรกิจได้อย่างรุนแรง หลายๆ เหตุการณ์ในอดีตแสดงให้เห็นว่าการขาดระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ที่มีประสิทธิภาพสามารถทำให้การอพยพผู้คนล่าช้า ส่งผลให้เกิดความสูญเสียจำนวนมาก ดังนั้น ระบบ Fire Alarm หรือระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้จึงกลายเป็นอุปกรณ์ด้านความปลอดภัยที่มีความสำคัญอย่างยิ่งในอาคารทุกประเภท โดยในประเทศไทย ได้มีกฎหมาย และมาตรฐานด้านอาคารที่กำหนดให้อาคารบางประเภทต้องติดตั้ง Fire Alarm เพื่อป้องกันความเสี่ยงจากอัคคีภัย และเพิ่มความปลอดภัยให้แก่ผู้ใช้อาคาร โดยข้อกำหนดเหล่านี้ครอบคลุมทั้งอาคารสูง อาคารขนาดใหญ่พิเศษ โรงงาน โรงแรม โรงพยาบาล ห้างสรรพสินค้า และสถานประกอบการที่มีผู้ใช้งานจำนวนมาก ดังนั้นบทความนี้จะพาคุณไปทำความเข้าใจข้อกำหนดทางกฎหมาย ประเภทของอาคารที่ต้องติดตั้งระบบ Fire Alarm และบทลงโทษหากฝ่าฝืนตามกฎหมายกำหนด

การจำแนกประเภทอาคารที่กฎหมายบังคับให้ติดตั้ง Fire Alarm

กฎหมายหลักที่ควบคุมการติดตั้งระบบสัญญาณเตือนเพลิงไหม้ในประเทศไทย คือ พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 และกฎกระทรวงที่ออกตาม พ.ร.บ. นี้ ได้บังคับให้ผู้ประกอบการปฏิบัติ โดยสามารถแบ่งเกณฑ์การบังคับใช้ตามประเภทและขนาดของอาคารออกเป็นกลุ่มหลักๆ ได้ดังนี้

กลุ่มที่ 1: อาคารสูง และอาคารขนาดใหญ่พิเศษ

นี่คือกลุ่มอาคารที่มีความเสี่ยงสูงสุดเนื่องจากมีโครงสร้างซับซ้อน และมีผู้อยู่อาศัยเป็นจำนวนมาก กฎหมายที่ควบคุมโดยตรงคือ กฎกระทรวง ฉบับที่ 33 (พ.ศ. 2535) ซึ่งระบุคำนิยาม และข้อบังคับไว้ดังนี้

• อาคารสูง: อาคารที่บุคคลอาจเข้าอยู่ หรือเข้าใช้สอยได้ โดยมีความสูงตั้งแต่ 23 เมตรขึ้นไป (การวัดความสูงวัดจากระดับพื้นดินถึงพื้นดาดฟ้า หรือยอดผนังอุโมงค์สำหรับหลังคาทรงจั่ว/ปั้นหยา)
• อาคารขนาดใหญ่พิเศษ: อาคารที่ก่อสร้างขึ้นเพื่อใช้อาคาร หรือส่วนหนึ่งส่วนใดเป็นที่อยู่อาศัย หรือประกอบกิจการ โดยมีพื้นที่รวมกันทุกชั้นในหลังเดียวกันตั้งแต่ 10,000 ตารางเมตรขึ้นไป

กลุ่มที่ 2: ตึกแถว ห้องแถว บ้านแถว และอาคารทั่วไป

สำหรับอาคารขนาดรองลงมา กฎหมายที่ควบคุมคือ กฎกระทรวง ฉบับที่ 39 (พ.ศ. 2537) ซึ่งมุ่งเน้นควบคุมอาคารพาณิชย์ และที่อยู่อาศัยรวมที่มีความหนาแน่น โดยกำหนดให้ติดตั้งระบบ Fire Alarm ในอาคารต่อไปนี้

• ตึกแถว ห้องแถว บ้านแถว หรือบ้านแฝด ที่มีความสูงเกิน 2 ชั้นขึ้นไป: บังคับให้ติดตั้งระบบสัญญาณเตือนเพลิงไหม้อย่างน้อย 1 ชุดต่อชั้น และต่อคูหา
• อาคารที่มีความสูงตั้งแต่ 3 ชั้นขึ้นไป (ที่ไม่เข้าข่ายอาคารสูง): เช่น อพาร์ตเมนต์ อาคารสำนักงานขนาดกลาง โรงแรมขนาดเล็ก บังคับให้ติดตั้งระบบ Fire Alarm ในทุกชั้น

กลุ่มที่ 3: อาคารสาธารณะ และอาคารชุมนุมคน

อาคารกลุ่มนี้เป็นสถานที่ที่มีประชาชนเข้าไปรวมตัวกันเป็นจำนวนมาก ทำให้การอพยพมีความยากลำบากหากเกิดเหตุเพลิงไหม้ กฎกระทรวงฉบับที่ 39 (พ.ศ. 2537) และกฎหมายเฉพาะด้านสาธารณสุขบังคับให้อาคารต่อไปนี้ต้องติดตั้งระบบ Fire Alarm

• โรงมหรสพ: สถานที่ฉายภาพยนตร์ เล่นละคร หรือการแสดงคอนเสิร์ต
• หอประชุม: สถานที่จัดประชุม สัมมนา หรือนิทรรศการ
• โรงแรม และสถานพยาบาล: สถานที่ที่ผู้พำนักอาจไม่คุ้นเคยกับเส้นทางหนีไฟ หรือมีผู้ป่วยที่ไม่สามารถช่วยเหลือตัวเองได้
• สถานบริการ: ตามกฎกระทรวงกำหนดประเภท และระบบความปลอดภัยของอาคารที่ใช้เพื่อประกอบกิจการเป็นสถานบริการ พ.ศ. 2555 ผับ บาร์ ดิสโก้เทค ต้องมีระบบ Fire Alarm ที่เชื่อมต่อกับระบบแสงเสียงของร้าน (เมื่อเกิดเหตุ ระบบต้องตัดเสียงเพลง และเปิดไฟสว่างอัตโนมัติพร้อมส่งสัญญาณเตือน)

กลุ่มที่ 4: อาคารโรงงานอุตสาหกรรม และคลังสินค้า

โรงงาน และคลังสินค้าเป็นพื้นที่ที่มีการจัดเก็บวัตถุดิบ สารเคมี และสินค้าจำนวนมาก ซึ่งเป็นเชื้อไฟอย่างดี กฎหมายที่ควบคุมระบบป้องกันอัคคีภัยในโรงงานมี 2 หน่วยงานหลักๆ คือ

1. กระทรวงอุตสาหกรรม: ประกาศกระทรวงอุตสาหกรรม เรื่อง การป้องกัน และระงับอัคคีภัยในโรงงาน พ.ศ. 2552 (และฉบับปรับปรุงเพิ่มเติม) บังคับให้ อาคารโรงงานทุกหลัง ต้องจัดให้มีอุปกรณ์ตรวจจับและแจ้งเหตุเพลิงไหม้ครอบคลุมทั่วทั้งอาคารตามความเหมาะสมของประเภทเชื้อเพลิง
2. กระทรวงแรงงาน: กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับการป้องกัน และระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 บังคับให้ สถานประกอบกิจการที่มีลูกจ้างตั้งแต่ 10 คนขึ้นไป ต้องติดตั้งระบบสัญญาณเตือนเพลิงไหม้ที่ส่งเสียงให้ลูกจ้างได้ยินอย่างทั่วถึง

บทลงโทษตามกฎหมาย และการตรวจสอบอาคาร

การละเลยไม่ติดตั้งระบบสัญญาณเตือนเพลิงไหม้ หรือปล่อยปละละเลยให้ระบบชำรุดเสียหายจนใช้งานไม่ได้ มีความผิดทางกฎหมายอย่างร้ายแรงตาม พระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ซึ่งมีการกำหนดบทลงโทษ และมาตรการบังคับใช้ไว้ดังนี้

1. บทลงโทษตาม พ.ร.บ. ควบคุมอาคาร
   • การก่อสร้าง หรือดัดแปลงอาคารโดยไม่มีระบบป้องกันอัคคีภัยตามแบบที่กฎหมายกำหนด: มีโทษจำคุกไม่เกิน 3 เดือน หรือปรับไม่เกิน 60,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ นอกจากนี้ยังมีโทษปรับรายวันอีกวันละไม่เกิน 10,000 บาท ตลอดเวลาที่ยังไม่ได้ปฏิบัติให้ถูกต้อง (ตามมาตรา 65)
   • ความรับผิดชอบทางอาญาเมื่อเกิดเหตุ: หากเกิดเพลิงไหม้ในอาคารที่ไม่มีระบบ Fire Alarm ตามกฎหมาย แล้วเป็นเหตุให้มีผู้บาดเจ็บ หรือเสียชีวิต เจ้าของอาคาร ผู้บริหาร หรือผู้จัดการนิติบุคคล อาจถูกดำเนินคดีอาญาในข้อหา "กระทำโดยประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นถึงแก่ความตาย หรือได้รับอันตรายสาหัส" ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 291 ซึ่งมีโทษจำคุกสูงถึง 10 ปี
2. กลไกการตรวจสอบอาคารประจำปี

   กฎหมายควบคุมอาคารกำหนดให้อาคารเก้าประเภท (ครอบคลุมอาคารสูง อาคารขนาดใหญ่พิเศษ อาคารชุมนุมคน และโรงแรม) ต้องจัดให้มี "ผู้ตรวจสอบอาคาร" ที่ได้รับใบอนุญาตจากสภาวิศวกร หรือสภาสถาปนิก เข้ามาทำการตรวจสอบโครงสร้าง และระบบความปลอดภัยของอาคารเป็นประจำทุกปี

   โดยในการตรวจสอบนี้ ระบบสัญญาณเตือนเพลิงไหม้เป็นหัวข้อตรวจสอบไฟลท์บังคับ หากผู้ตรวจสอบพบว่า

   • ระบบ Fire Alarm ถูกปิดใช้งาน (Turn Off) หรืออยู่ในสภาวะ Fault
   • แบตเตอรี่สำรองเสื่อมสภาพ
   • อุปกรณ์ตรวจจับถูกทาสีทับ หรือมีจำนวนไม่ครบถ้วนตามแบบแปลน

   ผู้ตรวจสอบอาคารจะไม่สามารถออกใบรับรองผลการตรวจสอบอาคาร (แบบ ร.1) ให้ได้ ซึ่งจะส่งผลให้อาคารนั้นไม่สามารถต่ออายุการใช้อาคารได้ และถือเป็นการใช้อาคารที่ผิดกฎหมาย ท้องถิ่นมีอำนาจสั่งห้ามใช้อาคาร หรือสั่งปิดอาคารชั่วคราวได้ทันที

จะเห็นว่ากฎหมายไทยได้กำหนดให้อาคารหลายๆ ประเภทต้องติดตั้งระบบ Fire Alarm เพื่อป้องกันความสูญเสียจากอัคคีภัย โดยเฉพาะอาคารสูง อาคารขนาดใหญ่พิเศษ โรงแรม โรงพยาบาล โรงงาน ห้างสรรพสินค้า คลังสินค้า และอาคารสาธารณะที่มีผู้ใช้งานจำนวนมาก ระบบแจ้งเหตุเพลิงไหม้ไม่เพียงช่วยให้เป็นไปตามข้อกำหนดทางกฎหมายเท่านั้น แต่ยังมีบทบาทสำคัญในการปกป้องชีวิต และทรัพย์สินเมื่อเกิดเหตุฉุกเฉิน ดังนั้นหากสนใจติดตั้งระบบ Fire Alarm เราขอแนะนำ บริษัท เอโอวี เอ็นจิเนียริ่ง จำกัด ซึ่งเป็นบริษัทรับติดตั้งระบบดับเพลิงครบวงจร ที่มีคุณภาพได้มาตรฐาน โดยทีมงานผู้เชี่ยวชาญ มีประสบการณ์มากกว่า 20 ปี เราเชี่ยวชาญในการติดตั้งระบบดับเพลิงทุกประเภท ทั้ง ระบบ Fire Alarm ระบบดับเพลิงอัตโนมัติด้วยแก๊ส CO2 ระบบดับเพลิงอัตโนมัติด้วยน้ำ และระบบดับเพลิงอัตโนมัติด้วยโฟม ทีมช่างของเอโอวี เอ็นจิเนียริ่งได้รับการอบรมจากผู้เชี่ยวชาญมีทักษะ และประสบการณ์สูง จึงมั่นใจได้ว่าระบบดับเพลิงที่ติดตั้งจะมีประสิทธิภาพ และปลอดภัย

ติดต่อสอบถาม

บริษัท เอโอวี เอ็นจิเนียริ่ง จำกัด 
21/3 ม.10 ต. บางแก้ว อ.บางพลี จ.สมุทรปราการ 10540 
Tel : 02-7625606-8, 086-3126054 Fax: 02-7625609
Email : naowarat@aoveng.com